15:13 گرينويچ - جمعه 20 فوريه 2004
اميد حبيبی نيا
کارشناس برنامه های راديو و تلويزيون
انتخابات مجلس هفتم و صدا و سيما
صدا و سيما به عنوان يک رسانه فراگير و انحصاری در تبليغات سياسی و برجسته کردن موضوعات سياسی و اجتماعی برای مخاطبان67 ميليونی خود، نقش بسيار مهمی دارد.
نقشی که البته با ظهور رسانه های رقيب از سويی و گرايش به پيام های مخالف خوان از سوی ديگر تا حدودی در معرض خطر قرار گرفته است.
با اين حال بر اساس نظر سنجی های رسمی، صدا و سيما هنوز پرمخاطب ترين رسانه در داخل کشور (و بيشتر از جنبه سرگرم کنندگی ) محسوب می شود.
اما پرمخاطب تر بودن الزاما با تاثير گذار بودن متفاوت است.
براساس آمارهای تازه مرکز تحقيقات ، مطالعات و سنجش برنامه ای صدا وسيما اولويتهای اوليه مخاطبان برای برگزيدن منابع خبری چنين است:
روزنامه های شبه مستقل: 29%
اينترنت: 22%
تلويزيون جمهوری اسلامی :21%
تلويزيون های ماهوراه ای فارسی زبان: 17%
راديوهای فارسی زبان خارج از کشور: 10%
راديوی جمهوری اسلامی: 5%
ساير موارد از جمله ارتباطات شفاهی و شايعات: 3%
اين يافته ها اگر چه می تواند نمايانگر تنوع انتخاب و بهره وری مردم از رسانه ها باشد اما مبين رضايت و به عبارت صريح تر اعتماد آنان به اين رسانه ها نيست. يک تحقيق قديمی تر که نگارنده در معاونت سياسی صدا و سيما انجام داد، نشانگر آن بود که در سال ۱۳۸۰ ميزان اعتماد مردم به اين رسانه ها به ترتيب چنين بوده است:
اينترنت 19%
روزنامه های مستقل: 15%
راديوهای فارسی زبان خارج از کشور: 14%
شايعات و ارتباطات شفاهی: 12 %
تلويزيونهای فارسی زبان خارج از کشور : 10%
صدا و سيما: 10 %
احزاب سياسی درون کشور: 6%
عدم مطلق به هيچ يک از منابع خبری: 14%
از سوی ديگر ميزان اعتماد به اخبار و برجسته سازيهای اين رسانه ها نيز متفاوت است. به عنوان مثال بيشترين سوژه خبری که در اخبار تلويزيون جمهوری اسلامی دارای اهميت و اعتبار برای مخاطب است اخبار ورزشی و پس از آن گزارشهای هواشناسی است. در حالی که اخبار سياسی داخلی و اخبار سياسی خارجی کمترين ميزان اعتبار نزد مخاطبان را دارند.
به اين ترتيب ، بررسی برنامه ها و نيز نظر سنجی های مختلف نشانگر آن است که صدا و سيما در " مخاطب سازی" و ايجاد يک کارزار رسانه ای و تبليغاتی برای بسيج افکار عمومی در برابر يک موضوع سياسی دارای ضعف ها و ناکارآمدی ها از سويی و واکنش منفی و " مقاومت" مخاطبان از سوی ديگر است که در برخی موارد تبليغات صدا وسيما را به "ضد تبليغ "بدل می کند.
صدا و سيما در اين قبيل موارد يک ستاد تبليغی برای تبيين و اجرای سياستهای تبليغی خود ايجاد می کند که با مشارکت پژوهش معاونت سياسی و دوائر مرتبط با بهره گيری از کارشناسان زبده می کوشد تا به ارائه راهبرد و مداخله در روند تبليغات سياسی بپردازد.
اما با توجه به مقاومت مردم در برابر تبليغات معمول به ويژه با در نظر گرفتن خصيصه های دوگانه زندگی درونی و برونی مردم، کارگزاران و سياست گزاران سياسی صدا وسيما ناچار می شوند دست به مانورهايی غير عادی برای جلب افکار عمومی بزنند که در اغلب موارد با واکنش منفی مخاطبان انبوه روبرو می شود؛ نظير پخش ترانه "يار دبستانی" و يا "دوباره می سازمت وطن "توسط صدا وسيما در روزهای اخير، پخش سرود "ای ايران" و سرودهای انقلابی روزهای انقلاب در روزهای سرکوب خيزش دانشجويان در سال ۷۸ و يا پخش بخش هايی از فيلم کنفرانس برلين برای از ميدان به در کردن رقبای سياسی.
اين مانورها اگر چه می تواند توجه مخاطب را به خود جلب کند اما لزوما با مسير و سمتگيری سياسی صدا وسيما در جهت اهداف تبليغی خود همنوا نمی شود.
همانگونه که در نظر سنجی صدا و سيما پس از پخش برنامه موسوم به کنفرانس برلين در ساعات پربيننده شبکه اول پاسخ ها نشانگر آن بود که ميان هدف صدا وسيما و برداشت مخاطبان نسبت به موضوع شکاف عظيمی از بی اعتمادی وجود دارد. زيرا بخش مهمی از پاسخ دهندگان به وجه سرگرمی يا خلاف عرف عمل کردن صدا وسيما و يا حتی پخش شعارهای مخالفان از صدا وسيما به عنوان دليل اصلی توجه خود به اين برنامه اشاره کرده بودند.
بنابراين بايد به منتقدان و مخالفان صدا وسيما در زمينه تبليغات انتخاباتی و اصولا سياسی اين رسانه دلگرمی داد که :" نگران نباشيد، اين رسانه اگر ناخواسته برای شما تبليغ نکند، ديگر از کار افتاده است!"
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد
